Leer dark patterns herkennen aan de hand van deze voorbeelden
Als je regelmatig online bent, zal je ongetwijfeld al dark patterns in UX design zijn tegengekomen. Dark patterns, ook wel duistere patronen of misleidende patronen genoemd, zijn geniepige trucjes in de interface van een website die je gedrag beïnvloeden — vaak zonder dat je het zelf doorhebt.
Dark patterns komen meer voor dan je zou denken, sommige bekende merken gebruiken ze zelfs om hun bezoekers in de ‘juiste’ richting te sturen — een richting die het bedrijf ten goede komt, niet noodzakelijk de klant. In dit artikel kijken we naar een paar voorbeelden van dark patterns en hoe die ons beïnvloeden.
Behavioural design
Vooraleer we het over duistere patronen kunnen hebben, kijken we naar hun afkomst. Binnen de sector van UX design bestaat er een tak genaamd Behavioural design, ofwel gedragsontwerp. Deze tak analyseert het menselijk gedrag en gebruikt die informatie in het design van een website. Het doel is om het gedrag van surfers te beïnvloeden door het uitzicht en de plaats van elementen op een webpagina te veranderen.
Behavioural design is de basis van UX design; we moeten menselijk gedrag begrijpen om ons design eraan te kunnen aanpassen. Zo kan de plaats van een knop op je pagina bijvoorbeeld invloed hebben op het engagement van je bezoekers.
Wanneer je een website bouwt, bedenkt je best vanaf het begin wat het belangrijkste doel voor je bezoekers is. Dan kunnen we beslissen welke acties uitgelicht moeten worden en hoe we subtiele hints in de website kunnen verwerken om de bezoekers in de juiste richting te sturen. We geven gebruikers een zetje richting het gewenste resultaat, zonder dit te forceren of onethische design tactieken te gebruiken, waarover meteen meer.
Enkele dark patterns in UX design
Laten we een paar voorbeelden van duistere patronen bekijken. Maar vooraleer we beginnen, wil ik nog even benadrukken dat deze praktijken uiterst onethisch zijn en niet gebruikt mogen worden. Duistere patronen gebruiken de kennis over het menselijke gedrag op een immorele manier. Een van die manieren is het manipuleren van gebruikers om hen een beslissing te doen maken nog voor ze alle opties overwogen hebben. Dat gebeurt bijvoorbeeld door een kortingscode te tonen die op het punt staat om te vervallen.
Fear of missing out
Dit duister patroon gebruikt onze natuurlijke angst om iets mis te lopen, een heel sterke motivatie. Deze tactiek wordt veel gebruikt op e-commerce websites en door reisagentschappen of boekingssites. Ze plaatsen een grote rode timer die haast schreeuwt dat de aanbieding op het punt staat om te verlopen.
Online reisagentschappen staan hier bekend voor — ze combineren deze timers vaak met een boodschap die een gevoel van schaarste moet creëren, zoals “Nog maar 1 kamer beschikbaar!” Of deze boodschap correct is of niet, het doel is om urgentie te creëren, om bezoekers aan te sporen meteen te boeken, “voor het weg is”.
Afleiden van goedkopere opties
Een ander voorbeeld van een onethische tactiek is goedkopere opties verbergen of bagatelliseren ten behoeve van een duurder product. Dat is niet om te zeggen dat je het allergoedkoopste product in de kijker moet zetten, maar je gebruikers voortdurend naar dure upgrades sturen — zeker als ze budget-items bekijken — creëert vooral frustratie.
Gedwongen voortzetting
Nog een tactiek die je mogelijk al eens tegengekomen bent is gedwongen voorzetting. Wat is dat? Wanneer een gratis proefperiode automatisch overgaat in een betalend abonnement, zonder duidelijke waarschuwing. Dit gebeurt ook wanneer de provider niet duidelijk maakt hoe je je kan afmelden van de dienst nog voor je moet betalen.
Confirm shaming
Confirm shaming is een manier om bezoekers zich schuldig of slecht te doen voelen wanneer ze zich terugtrekken of iets weigeren. In plaats van een neutrale ‘Nee, danku’ knop te plaatsen, gebruikt de website een sarcastische boodschap die je van gedachten wil doen veranderen.
We geven even een voorbeeld.
Stel je krijgt een pop-up op een website die je vraagt om je in te schrijven op de nieuwsbrief in ruil voor een kortingscode. De knop om te weigeren zegt ‘Ik bespaar niet graag’ of ‘Ik betaal liever de volle pot’. De bedoeling is om je je keuze in twijfel te doen trekken en je te overhalen om toch toe te stemmen.
Roach motel
Dit duister patroon maakt het heel eenvoudig om je in te schrijven voor een dienst, maar erg moeilijk om je weer uit te schrijven.
Bijvoorbeeld, je schreef je in voor een dienst die gratis verzending van online aankopen belooft voor de lage prijs van €10 per jaar. Je gebruikte deze dienst best vaak in het verleden, maar nu zijn je online aankopen sterk afgenomen. Je wilt je abonnement dus afzeggen.
Je gaat naar de website van je provider en zoekt door je account-instellingen, daar staat het niet.
Misschien in de geavanceerde instellingen?
Nee, ook niet.
Blijkt nu, nadat je heel wat tijd verdeed en zelfs het antwoord moest googelen, dat je door 5-10 pagina’s moest klikken vooraleer de juiste optie verscheen en je je abonnement kan afzeggen.
Nu ben je niet alleen best geïrriteerd, en terecht, je hebt ook 30 minuten verspeeld om gewoonweg een dienst op te zeggen.
We zien deze tactieken nu en dan nog wel eens voorbij komen op websites, en dan vooral wanneer het gaat om data- en privacy-instellingen. Zo was er een social media-platform dat, terwijl ik dit artikel schreef, een nieuw beleid had toegevoegd. Daarmee zouden ze de afbeeldingen en content op het platform kunnen gebruiken om een generatieve AI te trainen. Veel gebruikers waren zich niet bewust van dit beleid, of konden niet vinden hoe ze dit konden weigeren. Een nieuws-website deelde uiteindelijk een link van de site waar je je kon uitschrijven.
Waarom moet je deze dark patterns vermijden?
Hoewel sommige van deze dark patterns op korte termijn voordelig kunnen lijken, zullen ze uiteindelijk je merk ongetwijfeld schaden. Mensen zullen minder geneigd zijn om je te vertrouwen in de toekomst en gaan dan op zoek naar een andere verkoper of provider. Ze kunnen ook een slechte review achterlaten, wat je reputatie nog meer zal beïnvloeden.
Wanneer we websites bouwen, willen we gebruikers een goede ervaring met je bedrijf bieden. Er is namelijk een veel grotere kans dat een tevreden klant terugkomt dan een ontevreden klant.
Om af te sluiten
Wanneer we een website ontwerpen, moet dat met een goede gebruikerservaring en eenvoudige navigatie als doel zijn. Dark patterns, duistere patronen, creëren drempels, frustreren gebruikers en duwen bezoekers weg. Ethisch gebruik van behavioural en UX design daarentegen, haalt die drempels en frustraties weg. Je bezoekers vinden wat ze zochten en hebben een positieve ervaring. Een goede gebruikerservaring schept vertrouwen en verbetert de meningen over jouw bedrijf. Zo help je zowel je klanten en je eigen succes.
Recente publicaties
